Przyczyny zawrotów
Istnieje bardzo wiele chorób mogących objawiać się zawrotami głowy i zaburzeniami równowagi. Przyczyną występowania tych objawów jest jedno lub więcej uszkodzeń w obrębie bardzo skomplikowanego układu równowagi. Należy podkreślić, że często obserwuje się współistnienie dwóch lub więcej przyczyn zawrotów głowy, które nakładają się na siebie. Dlatego tak ważna jest wnikliwa diagnostyka całego układu równowagi, aby nie zadowolić się znalezieniem jednego uszkodzenia w jego obrębie, ale wykryć wszystkie i każde z nich uwzględnić w postępowaniu lecznicznym.
Zasadniczo przyczyny zawrotów tradycyjnie dzieli się na obwodowe (t.j. dotyczące struktur ucha wewnętrznego i nerwów przedsionkowych) i ośrodkowe (wynikające z defektu w obrębie ośrodkowego układu nerwowego). Zawroty pochodzenie obwodowego są uważane za domenę otolaryngologii, a ośrodkowe mieszczą się w kompetencjach neurologów. W praktyce jednak ważne jest holistyczne i kompleksowe podejście do diagnostyki i leczenia, aby uniknąć odsyłania chorego w nieskończoność od jednego do drugiego specjalisty. Poza tym, niektóre przyczyny nie dają się jednoznacznie zaliczyć do którejś z tych 2 grup, jak np. zaburzenia czucia proprioceptywnego, choroby okulistyczne, czy zawroty szyjnopochodne. Są one omówione odrębnie w innym miejscu sekcji „przyczyny”.
Do najczęstszych przyczyn obwodowych należą:
Łagodne położeniowe zawroty głowy, choroba Meniere’a, ostra jednostronna westybulopatia (zwana też tradycyjnie zapaleniem neuronu przedsionkowego), przewlekła obustronna westybulopatia. Rzadziej występujące choroby dotyczące obwodowej części układu przedsionkowego to np. guz kąta mostowo-móżdżkowego (najczęściej nerwiak osłonkowy nerwu VIII), zapalenie błędnika (np. jako powikłanie ropnego zapalenia ucha środkowego), paroksyzmia przedsionkowa, zespół rozejścia się kanału półkolistego górnego (w tym przetoka perylimfatyczna).
Najczęściej spotykane przyczyny ośrodkowe to:
Grono pasjonatów otoneurologii należących do elity znawców tej stosunkowo młodej dziedziny medycyny, pracujący w prestiżowych centrach diagnostyki i leczenia zaburzeń przedsionkowych na świecie, utworzyło w 1960r Towarzystwo Barany’ego (Barany Society), nazwane tak na część jednego z ojców otoneurologii Roberta Barany’ego. Efektem wieloletniej pracy tego kolegium było powstanie w 2006 roku inicjatywy na rzecz stworzenia pierwszej Miedzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Przedsionkowych (International Classification of Vestibular Disorders – ICVD). Od 2009r systematycznie ukazują się publikacje ICVD zawierające międzynarodowe kryteria diagnostyczne poszczególnych chorób układu równowagi, dzięki czemu stopniowo porządkuje się i systematyzuje gromadzona przez ludzkość wiedza naukowa i kliniczna z zakresu zaburzeń przedsionkowych. Jak dotąd (07.2023) opublikowano wytyczne ICVD rozpoznawania m.in.: BPPV, migreny przedsionkowej, ch. Meniere’a, PPPD, paroksyzmii przedsionkowej, obustronnej westybulopatii, ortostatycznych zawrotów głowy, zespołu Mal de Debarquement, presbywestybulopatii, ostrej jednostronnej westybulopatii, zawrotów naczyniopochodnych, zespołu rozejścia kanału półkolistego górnego, czy choroby lokomocyjnej. Dzięki systematycznej pracy Komitetu tworzącego ICVD, stopniowo powstaje niezwykle cenna baza wiedzy dla naukowców i klinicystów zajmujących się patologią układu równowagi. Jej istnienie przyspieszy rozwój nowoczesnej diagnostyki i leczenia zawrotów głowy i zaburzeń równowagi. Co więcej, poprzez stworzenie nowego wiarygodnego punktu odniesienia dla lekarzy na całym świecie, umożliwi weryfikację lokalnych tradycji diagnostyczno-terapeutycznych, które nie zawsze poparte są aktualną wiedzą naukową.
Na temat każdej z wymienionych powyżej chorób można by napisać obszerne monografie, zatem ich wyczerpujące omówienie przekracza ramy tej strony. Poniżej zostaną zatem pokrótce omówione wybrane jednostki chorobowe, które stanowią „chleb powszedni” dla osób zajmujących się zawodowo kompleksową diagnostyką i leczeniem zawrotów i zaburzeń równowagi.